İstanbul’da sahabe kabirleri: Eyüp Sultan ve Ayvansaray ziyaret rotası

İstanbul’da neden sahabe kabirleri var?

İstanbul’un fethi, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Konstantiniyye’nin fethedileceğini müjdeleyen hadisi nedeniyle erken dönemden itibaren Müslümanların hedefi oldu. 7. yüzyılın ikinci yarısında Emevîler şehri birkaç kez kuşattı. Bu seferlere katılan sahabilerden bazıları surların önünde vefat etti ve oraya defnedildi.

1453’te şehri fetheden Fatih Sultan Mehmed, hocası Akşemseddin’in yardımıyla bu kabirleri tespit ettirdi ve üzerlerine türbeler yaptırdı. Bugün İstanbul’da sahabeye atfedilen çok sayıda kabir ve makam vardır. Bunların bir kısmı gerçek kabir, bir kısmı ise o sahabinin hatırasına yapılmış makamdır. Ziyaret ederken bu ayrımı bilmek iyi olur.

Eyüp Sultan kimdir, türbesi nerede?

Ebû Eyyûb el-Ensârî, Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Mekke’den Medine’ye hicret ettiğinde onu aylarca evinde misafir eden sahabidir. İleri yaşına rağmen 670’li yıllardaki Emevî İstanbul seferine katıldı, kuşatma sırasında vefat etti ve vasiyeti üzerine surlara yakın bir yere defnedildi. Kaynaklar vefat yılı için farklı tarihler verir.

• Türbe: Eyüp Sultan Camii’nin iç avlusundadır. Fatih Sultan Mehmed fetihten sonra burada bir külliye yaptırdı; bugünkü cami 18. yüzyılın sonunda yeniden inşa edilmiştir.
• Kılıç kuşanma: Osmanlı padişahları tahta çıktıklarında Eyüp Sultan’da kılıç kuşanırdı. Bu nedenle burası Osmanlı’nın en kutsal mekânlarından biri sayıldı.
• Bugün: Cami ve türbe her gün açıktır. Türbe ziyareti için çoğu zaman sıra oluşur; ziyaretçiler türbenin penceresinden ya da içinden dua eder. Çevredeki çarşıda tespih, seccade ve kitap satan dükkânlar vardır.

Ayvansaray ve Eyüp’teki diğer sahabe türbeleri hangileri?

Ayvansaray’dan Eyüp’e uzanan Haliç kıyısı, kuşatmalar sırasında Müslüman ordusunun konakladığı yerdir. Bu nedenle sahabe türbelerinin çoğu bu hatta bulunur. En çok ziyaret edilenler:

• Ebû Şeybe el-Hudrî türbesi: Ayvansaray’da, Toklu Dede mezarlığı içindedir. Büyük sandukasıyla bilinir; yakınında Hamdullah el-Ensârî’nin kabri bulunur.
• Hz. Câbir türbesi: Ayvansaray Caddesi’nde, surlara dayalı küçük bir türbedir; T5 tramvayının Ayvansaray durağına yürüme mesafesindedir.
• Ebu’d-Derdâ makamı: Eyüp’te, Zal Mahmud Paşa Camii yakınındadır. Ebu’d-Derdâ Şam’da vefat ettiği için burası bir makamdır, kabir değildir.
• Sultanahmet’te bir durak: Rivayete göre Ayasofya ile Sultanahmet arasındaki Kabasakal Caddesi’nde Abdurrahman eş-Şâmî’ye ait küçük bir kabir bulunur; otelinizden çıkarken uğrayabilirsiniz.

Kaynaklarda Eğrikapı, Balat ve Edirnekapı çevresinde başka sahabe kabir ve makamları da sayılır. Bunların çoğu mahalle aralarında, küçük ve kapısı kilitli türbelerdir; dışarıdan Fatiha okunarak ziyaret edilir.

Sultanahmet’ten yarım günlük rota nasıl yapılır?

1. Sultanahmet → Eminönü: T1 tramvayına Sultanahmet durağından binip Eminönü’nde inin (yaklaşık 10 dakika).
2. Eminönü → Ayvansaray: T5 Eminönü-Alibeyköy tramvayına binin; Küçükpazar, Cibali, Fener ve Balat duraklarından sonra Ayvansaray’da inin. Hz. Câbir türbesi ve Toklu Dede mezarlığındaki türbeler buradan yürüme mesafesindedir.
3. Ayvansaray → Eyüp: Yeniden T5’e binip Feshane’den sonraki Eyüpsultan Teleferik durağında inin. Eyüp Sultan Camii’ne kısa bir yürüyüşle ulaşılır.
4. Eyüp Sultan: Öğle namazını camide kılıp türbeyi ziyaret edin. Ebu’d-Derdâ makamı birkaç dakika uzaklıktadır.
5. Dönüş ya da Piyer Loti: İsterseniz teleferikle Piyer Loti tepesine çıkıp Haliç manzarasına bakabilir, ardından aynı yoldan Sultanahmet’e dönebilirsiniz.

İstanbulkart ile tramvay ve teleferik aynı kartla ödenir. Kart ve tramvay kullanımı için İstanbulkart ve T1 tramvay rehberimize bakın. Çocuklarla taksi de pratik bir seçenektir; trafiğe göre 20-40 dakika sürer.

Ziyarette nelere dikkat edilmeli?

• Zamanlama: Cuma günleri, hafta sonları, kandil geceleri ve bayramlarda Eyüp Sultan çok kalabalık olur. Daha sakin bir ziyaret için hafta içi sabah saatlerini seçin.
• Kıyafet: Camiye uygun kıyafet giyin; kadınlar başörtüsü taşımalıdır.
• Türbede: Sessiz olun, sıraya girin ve dua edenleri rahatsız etmeyin. Türbelerde mum yakmak, bez bağlamak gibi uygulamalar dinen uygun görülmez.
• Çocuklar: Kalabalıkta çocukları yakın tutun. Avlu ve meydan geniştir; güvercinler ve dondurmacılar küçükler için güzel bir moladır.
• Namaz: Eyüp Sultan Camii’nde kadın bölümü ve abdesthaneler vardır. Vakitler için namaz vakitleri ve gezi planı rehberimize bakın.

Umre yolcuları için neden önemli bir durak?

Mekke ve Medine’ye giden ya da dönen birçok aile, İstanbul’da kaldığı günlerde Eyüp Sultan’ı ziyaret eder. Medine’de Peygamber Efendimizi (s.a.v.) misafir eden sahabinin kabrini ziyaret etmek, umre yolculuğunun manevi havasını sürdürür. Umre dönüşü İstanbul’da kaç gün kalınacağı ve nelerin planlanacağı için umre yolculuğunda İstanbul molası rehberimize bakın.